Medewerkers leven niet in dashboards
Op 14 maart 2026 overleed de Duitse filosoof en socioloog Jürgen Habermas, een van de denkers die mijn kijk op de wereld sterk heeft beïnvloed en daarmee óók mijn kijk op medezeggenschap. Vooral het onderscheid dat hij maakte tussen systeem en leefwereld en de neiging van het systeem om de leefwereld te ‘koloniseren’ is daarbij voor mij belangrijk.
De OR als brug
Het systeem is het geheel van organisatielogica met regels, doelen, middelen, planning, KPI’s, rapportages, etc. en de bijbehorende instrumentele taal. Daarnaast bestaat er de leefwereld: de dagelijkse werkelijkheid van medewerkers met werkdruk, vakkennis, veiligheid, onderlinge relaties, etc. en een heel andere taal. Waar een bestuurder spreekt over efficiëntie, strategie en reorganisatie, ervaren medewerkers werkdruk, nieuwe kansen en onzekerheid.
De ondernemingsraad heeft hierin een unieke positie. Hij is onderdeel van het systeem: gekozen, geregeld, vergaderend, adviserend, met termijnen en procedures. Tegelijkertijd haalt de OR zijn legitimiteit uit de leefwereld en brengt deze binnen in het systeem.
Medewerkers leven niet in dashboards
Dat het systeem bestaat is geen probleem, het is onmisbaar: besluiten moeten genomen worden, middelen moeten worden verdeeld en risico’s ingeperkt. Het wordt wel een probleem wanneer het systeem gaat spreken alsof het de hele werkelijkheid is. Medewerkers leven niet in dashboards. Daar zit wat mij betreft de rol van de medezeggenschap. Wat betekent dit besluit voor medewerkers? Voor de samenwerking? Voor de veiligheid?
Besluiten kunnen in een spreadsheet volledig kloppen, maar toch in de praktijk niet werken. Een rooster kan op papier sluitend zijn, maar geen ruimte bieden voor goede overdracht. Precies dáár moet de ondernemingsraad verschil kunnen maken. Niet achteraf als klankbord bij een besluit dat feitelijk al vaststaat, maar tijdig, wanneer argumenten nog invloed hebben. Anders is overleg geen overleg meer, maar toelichting.
Van dashboard naar werkvloer
Zo interpreteer ik ook artikel 2 van de WOR: de ondernemingsraad is er “in het belang van het goed functioneren van de onderneming in al haar doelstellingen” – het systeem – en “ten behoeve van het overleg met en de vertegenwoordiging van de in de onderneming werkzame personen” – de leefwereld. Medezeggenschap is de plek waar systeemtaal en de dagelijkse werkelijkheid van medewerkers elkaar tegenkomen, uitdagen en aanvullen. Als vertaling van dashboard naar werkvloer.